8.9 Triniaeth dreth cymdeithasau budd cymunedol elusennol

Mae cymdeithasau budd cymunedol elusennol yn yr Alban yn cael eu cofrestru gyda Rheoleiddiwr Elusennau yr Alban a’u rheoleiddio ganddo, ac maen nhw’n ddarostyngedig i’r un driniaeth dreth â phob elusen gofrestredig arall. Yng Nghymru a Lloegr, mae cymdeithasau budd cymunedol elusennol sydd â statws elusen eithriedig yn ddarostyngedig i’r un driniaeth gyllidol ag elusennau cofrestredig. Mae cymdeithasau o’r fath yn cael eu cydnabod fel elusennau eithriedig gan HMRC, a rhoddir cyfeirnod elusen HMRC iddynt. Mae elusennau’n elwa o ystod eang o eithriadau a gostyngiadau, gan gynnwys rhodd cymorth, gostyngiad yn y dreth gorfforaeth a rhai eithriadau o TAW.

Mae HMRC yn darparu arweiniad manwl ar TAW ar gyfer elusennau a mathau eraill o sefydliadau nid-er-elw, gan gynnwys cymdeithasau budd cymunedol elusennol. Mae eithriadau TAW arbennig ar gyfer elusennau sy’n ymwneud â chwaraeon amatur, addysg, digwyddiadau a gweithgareddau diwylliannol, a gwasanaethau llesiant. Mae cyngor neu wybodaeth ynglŷn â llesiant yn ddarostyngedig i gyfradd TAW is o 5%.

Mae’n bosibl y bydd rhoddion a grantiau i gymdeithasau budd cymunedol elusennol yn gymwys ar gyfer Rhodd Cymorth os yw’r incwm gwirfoddol yn cael ei gyfrannu gan unigolyn sy’n drethdalwr yn y Deyrnas Unedig. Tybir bod cyfraniadau Rhodd Cymorth wedi cael eu gwneud gan bobl sydd eisoes wedi talu’r gyfradd dreth sylfaenol ar y rhodd, a gall elusennau cymwys adennill y didyniad treth hwn oddi wrth HMRC ar ei swm cyfwerth gros, sef y swm cyn i’r gyfradd sylfaenol gael ei didynnu. Gall trethdalwyr cyfradd uwch adennill y gwahaniaeth rhwng y gyfradd sylfaenol a’r gyfradd dreth uwch maen nhw’n ei thalu ar y rhodd gros i’r elusen.

Mae cymdeithasau budd cymunedol elusennol wedi’u heithrio o dalu Treth Gorfforaeth ar elw masnachu elusennol, incwm rhent, llog ac enillion cyfalaf. Nid yw rhoddion a ddefnyddir at ddibenion elusennol yn agored ar gyfer Treth Gorfforaeth. Pan fydd endid corfforaethol yn gwneud rhodd gymwys i elusen, gall y swm a dalwyd gael ei osod yn erbyn ei elw at ddibenion Treth Gorfforaeth. Mae hyn yn cynnwys rhoddion a wneir gan is-gwmnïau elusennau a berchenogir yn llwyr, ond nid yw’n berthnasol i unrhyw ddifidendau a delir gan yr is-gwmni i’r rhiant-elusen. Mae cymdeithasau budd cymunedol nad ydynt yn elusennol yn drethadwy yn y ffordd arferol, fel y disgrifir yn Adran 8.10. 

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop