3.2.9 Telerau ac amodau ar gyfer cyfalaf cyfranddaliadau

Gall cymdeithasau gyhoeddi cyfranddaliadau sy’n drosglwyddadwy a/neu y gellir eu codi, neu gyfranddaliadau anhrosglwyddadwy na ellir eu codi (mae’r math hwn o gyfalaf cyfranddaliadau’n cael ei ganslo wrth derfynu aelodaeth, a throsglwyddir yr arian i gronfeydd wrth gefn cyffredinol y gymdeithas). Mae’n rhaid i’r rheolau ddatgan pa fath o gyfalaf cyfranddaliadau y mae’r gymdeithas yn bwriadu ei gyhoeddi, a’r telerau a’r amodau sy’n berthnasol i’r cyfranddaliadau hyn.

Ychydig iawn o gymdeithasau sy’n dewis cyhoeddi cyfranddaliadau trosglwyddadwy, am y rhesymau a esbonnir yn Adran 2.2.3. Cyfalaf cyfranddaliadau anhrosglwyddadwy y gellir ei godi sy’n gyffredin mewn cymdeithasau, er bod gwahaniaethau mawr yn y telerau a’r amodau a fabwysiadir gan gymdeithasau ar gyfer y math hwn o gyfalaf sydd, yn eu tro, yn effeithio ar hylifedd y cyfranddaliadau a llifoedd cyfalaf y gymdeithas. Mae’r telerau a’r amodau hyn hefyd yn dylanwadu ar sut mae’r cyfalaf cyfranddaliadau y gellir ei godi yn cael ei drin yng nghyfrifon y gymdeithas.

Mae’r rhan fwyaf o gymdeithasau’n mabwysiadu rheolau sy’n rhoi disgresiwn i’r pwyllgor rheoli atal yr hawl i godi cyfranddaliadau. Mae’r rheol hon yn angenrheidiol er mwyn i gyfalaf cyfranddaliadau y gellir ei godi gael ei drin fel ecwiti, nid dyled, ar fantolen y gymdeithas. Mae’n rhaid dweud wrth gyfranddalwyr os oes gan y pwyllgor rheoli yr hawl i atal codi cyfranddaliadau.

Y prif reswm dros atal codi cyfranddaliadau yw’r amser y mae’n ei gymryd i fuddsoddiad newydd gynhyrchu digon o arian dros ben i gyllido codi cyfranddaliadau. Mae angen i gymdeithasau gynllunio ar gyfer hylifedd eu cyfalaf cyfranddaliadau, ac adlewyrchu’r cynlluniau hyn yn nhelerau ac amodau eu cynnig cyfranddaliadau. Yn ogystal, mae angen i gymdeithasau sy’n bwriadu cyflwyno cais ar gyfer y Cynllun Buddsoddi Cychwynnol mewn Mentrau (EIS) neu Ostyngiad yn y Dreth ar gyfer Buddsoddiad Cymdeithasol (SITR) ddatgan yn eglur bod codi cyfranddaliadau yn ôl disgresiwn y pwyllgor rheoli. Mae’n rhaid i fuddiolwyr y cynlluniau hyn sy’n rhoi gostyngiad yn y dreth gynnal eu daliad cyfranddaliadau am y tair blynedd cyntaf o fasnachu o leiaf ar ôl buddsoddi (gweler Adrannau 8.4 i 8.6).

Fodd bynnag, y prif reswm pam y caiff cymdeithas atal codi cyfranddaliadau yw er mwyn diogelu buddiannau credydwyr yn hytrach na’i haelodau. Amlinellir y ddyletswydd hon yn Adran 124 Deddf Cymdeithasau Cydweithredol a Chymdeithasau Budd Cymunedol 2014, sy’n datgan y bydd cyn aelodau’n parhau i fod yn atebol am unrhyw ddyledion a gronnwyd gan y gymdeithas cyn iddynt godi eu cyfalaf cyfranddaliadau am hyd at flwyddyn ar ôl ei godi, pe byddai’r gymdeithas yn cael ei dirwyn i ben yn ystod y cyfnod hwn. Mae’r pwyllgor rheoli’n gyfrifol am sicrhau nad yw sefyllfa o’r fath yn codi, trwy atal codi cyfalaf cyfranddaliadau yn ystod unrhyw gyfnod o ansolfedd disgwyliedig. Ymdrinnir â’r mater hwn yn fanylach yn Adran 2.3.   

Dylai’r rheolau hefyd ddatgan pa gyfnod rhybudd y mae’n rhaid i aelod ei roi pan fydd yn gofyn am gael codi rhywfaint o’i gyfalaf cyfranddaliadau neu’r cyfan ohono. Bydd hyn fel arfer yn cael ei ddatgan fel cyfnod rhybudd lleiaf, sy’n amrywio o wythnos i flwyddyn, yn nodweddiadol. Mae rhai cymdeithasau hefyd yn mabwysiadu rheolau sy’n cyfyngu ar faint o gyfalaf cyfranddaliadau y gellir ei godi mewn blwyddyn, neu sy’n cyfyngu ar godi cyfranddaliadau mewn rhyw ffordd arall, fel eu cysylltu ag elw argadwedig, neu gyhoeddi cyfalaf cyfranddaliadau newydd.

Amod arall sy’n cael ei gymhwyso weithiau i gyfalaf cyfranddaliadau y gellir ei godi yw hawl y pwyllgor rheoli i leihau gwerth cyfranddaliadau. Mae’r hawl hon fel arfer yn gysylltiedig ag asesiad na all gwerth ased net y fenter gefnogi gwerth llawn y cyfalaf cyfranddaliadau mwyach, gan gyfiawnhau gostyngiad dros dro neu barhaol mewn gwerth cyfranddaliadau. Mae gan rai cymdeithasau reol sy’n caniatáu iddynt ddidynnu ffi weinyddol am godi cyfranddaliadau.

Mae’r telerau a’r amodau a gymhwysir i gyfalaf cyfranddaliadau y gellir ei godi yn cael effaith fawr ar hylifedd cyfalaf cyfranddaliadau, ac felly ei atynioldeb i fuddsoddwyr posibl. Mae’n bwysig iawn sicrhau bod y rheolau’n mynd i’r afael â’r holl delerau ac amodau y gallai cymdeithas ddymuno eu gosod ar ei chynigion cyfranddaliadau. 

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop