2.2.1 Mathau o gyfranddaliadau

Gall cymdeithasau cydweithredol a chymdeithasau budd cymunedol gyhoeddi cyfranddaliadau sy’n drosglwyddadwy neu’n anhrosglwyddadwy, ac y gellir eu codi neu na ellir eu codi. At ddibenion y Llawlyfr hwn, cyfeirir at gyfranddaliadau anhrosglwyddadwy, na ellir eu codi, fel cyfranddaliadau aelodaeth. Mae cyfranddaliadau cymunedol yn gyfranddaliadau anhrosglwyddadwy, y gellir eu codi, mewn cymdeithas sydd â chlo asedau gwirfoddol neu statudol. Mae cyfranddaliadau trosglwyddadwy, p’un a ellir eu codi ai peidio, y tu allan i gwmpas yr Uned Cyfranddaliadau Cymunedol am y rhesymau a esbonnir yn Adran 2.2.3. Mae Comisiwn Elusennau Cymru a Lloegr a Swyddfa Rheoleiddiwr Elusennau yr Alban wedi derbyn y gall cymdeithas budd cymunedol elusennol gyhoeddi cyfranddaliadau y gellir eu codi, ond nid ydynt wedi ystyried p’un a fyddai’n dderbyniol i gymdeithas o’r fath gyhoeddi cyfranddaliadau trosglwyddadwy. Ar hyn o bryd, nid oes darpariaeth gyfreithiol i gymdeithasau gyhoeddi cyfranddaliadau adbrynadwy, sy’n unigryw i gyfraith cwmnïau yn y Deyrnas Unedig.

Yn ogystal â’r ffaith bod gwahanol fathau o gyfranddaliadau ar gael, gall cymdeithas gyhoeddi mwy nag un dosbarth o gyfranddaliadau o’r un math, gyda gwahanol hawliau’n gysylltiedig â phob dosbarth, a esbonnir yn eglur yn rheolau’r gymdeithas. Fel arfer, bydd hawliau pleidleisio ac aelodaeth yn gysylltiedig â chyfalaf cyfranddaliadau, er bod rhai cymdeithasau a chanddynt sawl dosbarth cyfranddaliadau yn cyhoeddi cyfranddaliadau nad oes hawliau pleidleisio’n gysylltiedig â nhw. Archwilir hyn yn fanylach yn Adran 2.2.6.

Ni waeth pa fath o gyfranddaliadau a gyhoeddir gan gymdeithas, mae’n arferol i’r tri math o gymdeithas arfer democratiaeth aelodau, yn seiliedig ar yr egwyddor un aelod, un bleidlais, yn hytrach nag un cyfranddaliad, un bleidlais, sef y drefn ddiofyn mewn cyfraith cwmnïau. Mae Deddf Cymdeithasau Cydweithredol a Chymdeithasau Budd Cymunedol 2014 yn ddistaw ynglŷn â sut mae hawliau pleidleisio’n cael eu dyrannu mewn cymdeithas, er bod canllawiau cofrestru newydd yr FCA yn egluro ei fod yn disgwyl i bob math o gymdeithas fabwysiadu’r egwyddor un aelod, un bleidlais, fel amod cofrestru. 

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop