3.2.4 Derbyn aelodau

Mae’n rhaid i’r rheolau ddatgan pwy sy’n gallu (ac nad yw’n gallu) bod yn aelod, gan gynnwys unigolion, cyrff corfforaethol, ac enwebeion cyrff anghorfforedig. Mae hyn yn cynnwys aelodau ar y cyd, y mae’n rhaid i un aelod fod yn enwebai sy’n cynrychioli buddiannau’r aelodau ar y cyd. Mae’n rhaid i gymdeithas fod â thri aelod sefydlu o leiaf, neu ddau aelod sefydlu os yw’r ddwy yn gymdeithasau.

Nid yw cyfraith cymdeithasau’n dweud llawer am aelodaeth. Mae Adran 2 Deddf Cymdeithasau Cydweithredol a Chymdeithasau Budd Cymunedol 2014 yn mynnu bod yr awdurdod cofrestru, sef yr FCA, yn fodlon bod cymdeithas gydweithredol yn gymdeithas gydweithredol go iawn, sy’n awgrymu bod rhaid iddi fodloni egwyddorion y cytunwyd arnynt yn rhyngwladol ar gyfer aelodaeth cymdeithasau cydweithredol. Nid yw gofynion tebyg yn berthnasol i gymdeithasau budd cymunedol.

Roedd newidiadau deddfwriaethol a gyflwynwyd yn 2012 wedi dileu’r oedran ieuengaf ar gyfer bod yn aelod o gymdeithas, a gostwng yr oedran ieuengaf ar gyfer ethol unigolyn yn aelod o bwyllgor rheoli i 16. Fodd bynnag, mae cymdeithasau’n rhydd i bennu oedran ieuengaf ar gyfer aelodaeth, ac mae nifer o gymdeithasau wedi dewis cadw 16 fel oedran ieuengaf ar gyfer aelodau. Caniateir i aelodau iau nag 16 oed ddal cyfalaf cyfranddaliadau mewn cymdeithas, ond mae Adran 31 Deddf Cymdeithasau Cydweithredol a Chymdeithasau Budd Cymunedol 2014 yn atal unigolyn iau nag 16 oed rhag cyhoeddi derbynneb, sy’n golygu na all godi ei gyfalaf cyfranddaliadau.

Mae’r FCA yn cydnabod y dylid ystyried Datganiad y Gynghrair Gydweithredol Ryngwladol (ICA) ar Hunaniaeth Gydweithredol wrth bwyso a mesur p’un a yw cymdeithas yn gymdeithas gydweithredol go iawn. Egwyddor gyntaf y datganiad hwn yw “Aelodaeth Wirfoddol ac Agored: sefydliadau gwirfoddol yw cymdeithasau cydweithredol, sy’n agored i bob unigolyn ddefnyddio eu gwasanaethau ac yn barod i dderbyn cyfrifoldebau aelodaeth, heb wahaniaethu ar sail rhyw, statws cymdeithasol, hil, gwleidyddiaeth na chrefydd”.

Ystyrir bod hyn yn golygu y dylai aelodaeth cymdeithas gydweithredol ganolbwyntio ar y berthynas â defnyddwyr, megis cwsmer, cyflogai neu gyflenwr. Mae’r rhan fwyaf o gymdeithasau cydweithredol yn canolbwyntio ar un grŵp defnyddwyr, er bod rhai cyrff sy’n noddi yn cynnig rheolau enghreifftiol ar gyfer cymdeithasau cydweithredol aml-randdeiliad. Nid yw bod yn fuddsoddwr yn cael ei ystyried yn berthynas â defnyddiwr fel arfer. Mae’r FCA yn darparu canllawiau cofrestru ar gyfer cymdeithasau cydweithredol sy’n dymuno darparu ar gyfer buddsoddwyr-gyfranddalwyr nad ydynt yn ddefnyddwyr. Ymdrinnir â hyn yn fanylach yn Adran 2.2.4.

Nid yw’r cysyniad aelod nad yw’n ddefnyddiwr yn berthnasol i gymdeithasau budd cymunedol, sy’n rhydd i dderbyn pwy bynnag a ddymunant i fod yn aelod. Mae’r rhan fwyaf o reolau enghreifftiol ar gyfer cymdeithasau budd cymunedol yn diffinio aelodau fel y rhai hynny sy’n cefnogi amcanion y gymdeithas.

Gall cymdeithas fod â mwy nag un categori aelodaeth, gyda gwahanol hawliau’n gysylltiedig â’r categorïau hyn. Fodd bynnag, mae’n rhaid i gymdeithasau cydweithredol sicrhau bod rheolau aelodaeth o’r fath yn gyson â Datganiad y Gynghrair Gydweithredol Ryngwladol ar Hunaniaeth Gydweithredol.

Mae hefyd lle i osod ffi danysgrifio flynyddol fel amod aelodaeth. Mae tanysgrifiadau blynyddol yn ffordd ddefnyddiol o dalu am gost darparu gwasanaethau aelodaeth a gallant gynorthwyo’r gymdeithas i gynnal rhestr aelodaeth gyfredol, trwy fynnu bod aelodau’n cadw mewn cysylltiad â’r gymdeithas. Fodd bynnag, gall gofyn i aelodau dalu tanysgrifiad blynyddol fod yn anghydnaws ag annog aelodau i gynnal eu buddsoddiad mewn cyfalaf cyfranddaliadau, oni bai bod darpariaethau’n cael eu sefydlu i wahaniaethu rhwng y ddau fath o aelodaeth, neu danysgrifiadau’n cael eu dileu ar gyfer aelodau sy’n dal mwy na lleiafswm penodol o gyfalaf cyfranddaliadau. Mae ffyrdd eraill o fynd i’r afael â’r mater hwn yn cynnwys rheolau sy’n caniatáu i’r gymdeithas ddidynnu tanysgrifiadau blynyddol o gyfrif cyfranddaliadau’r aelod, neu drosi cyfalaf cyfranddaliadau’n ddyled os terfynir aelodaeth o ganlyniad i fethu â thalu’r tanysgrifiad blynyddol.

Mae’r FCA hefyd wedi cymeradwyo rheolau enghreifftiol sy’n caniatáu i gyfranddaliadau gael eu dal gan enwebeion. Gwneir hyn pan fydd enwebai cymeradwy’n dal cyfranddaliadau ar ran ei gleientiaid, ac yn arfer eu pleidleisiau trwy ddirprwy mewn cyfarfodydd cyffredinol, yn amodol ar gyfyngiadau. Fel arfer, bydd enwebeion yn gynghorwyr ariannol annibynnol neu’n rheolwyr cronfeydd buddsoddi. Er y gallai trefniadau o’r fath ei gwneud yn bosibl i ddenu buddsoddiad o ffynonellau ehangach, gallent wanhau’r agweddau ar fuddsoddiad cymunedol sy’n ymwneud ag ymgysylltu â’r gymuned, a gwneud y gymdeithas yn agored i ddylanwad yr enwebai.   

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop