6.4 Defnyddio elw mewn cymdeithasau budd cymunedol

Mae’n rhaid i holl elw cymdeithas budd cymunedol gael ei ddefnyddio er budd y gymuned. Cyflawnir hyn fel arfer trwy gadw ac ailfuddsoddi’r elw yng ngweithgareddau busnes y gymdeithas. Gallai cymdeithasau ddarparu buddion cymunedol trwy weithgareddau nad ydynt yn ymwneud â busnes hefyd. Gellir cyflawni hyn trwy ddefnyddio dulliau cyflenwi mewnol a/neu allanol.

Cyflenwi mewnol yw pan fydd cymdeithas yn ymrwymo rhan o’i harian dros ben o fasnachu i weithgareddau budd cymunedol sy’n gyson ag amcanion y gymdeithas. Bydd hyn yn lleihau elw net y gymdeithas. Felly, dylai cymdeithas sy’n defnyddio’r dull hwn ddatgan yn ei chyfrifon blynyddol pa gyfran o wariant refeniw a neilltuwyd i weithgareddau budd cymunedol nad oeddent yn ymwneud â masnachu.

Cyflenwi allanol yw pan fydd y gymdeithas yn rhoi elw i sefydliadau eraill sydd â’r un amcanion neu amcanion tebyg. Bydd y rhan fwyaf o gymdeithasau’n ceisio gwneud hyn mewn ffordd sy’n effeithlon o ran treth, felly mae’n bosibl y byddant yn dewis ei roi i sefydliadau elusennol.

Traul weithredu yw talu llog ar gyfalaf cyfranddaliadau, nid dosbarthu elw. Fodd bynnag, gall cymdeithas budd cymunedol gynyddu ei helw trwy leihau’r swm y mae’n ei wario ar log cyfranddaliadau. Felly, fel mater o arfer da, dylai cymdeithas budd cymunedol wneud argymhellion ynglŷn â chyfraddau llog cyfranddaliadau, a defnyddio elw, i aelodau mewn cyfarfod cyffredinol blynyddol, ar ôl cyflwyno’r adroddiad a’r cyfrifon blynyddol. Dylai’r cyfrifon hyn ddatgan elw net y gymdeithas, a chynnig pa gyfran o’r elw hwn y dylid ei hailfuddsoddi yn y gymdeithas, ei defnyddio er budd y gymuned, neu ei rhoi i sefydliadau eraill sydd ag amcanion cymunedol tebyg.

Yn rhan o’i hadroddiad blynyddol, dylai’r gymdeithas esbonio sut y bydd yr ailfuddsoddiad arfaethedig, neu’r defnydd arfaethedig o arian, o fudd i’r gymuned. Mae’r un peth yn wir am unrhyw roddion y bwriedir eu cyflwyno i sefydliadau eraill. Gallai’r adroddiad blynyddol ddefnyddio technegau cyfrifyddu cymdeithasol, neu ddulliau eraill sy’n helpu’r aelodau i ddeall sut mae’r gymdeithas o fudd i’r gymuned. 

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop