1.2.3 Cymhelliad cyfranddalwyr

Mae’r cymhelliad i brynu cyfranddaliadau mewn cymdeithas yn gwbl wahanol i’r cymhelliad i brynu cyfranddaliadau mewn cwmni. Adlewyrchir hyn yn y gwahaniaethau rhwng cyfraith cwmnïau a chyfraith cymdeithasau, a sut mae’r ffurfiau corfforaethol hyn yn cael eu rheoleiddio pan fyddant yn ceisio cael cyfalaf gan y cyhoedd.

Derbynnir yn gyffredinol mai diben menter breifat yw cynyddu cyfoeth perchenogion a chyfranddalwyr i’r eithaf. Mae cyfranddalwyr yn cael eu cymell gan y refeniw a gânt ar ffurf difidendau, a chan yr elw cyfalafol y gallent ei gyflawni trwy gynnydd yng ngwerth y fenter. Mae cyfraith cwmnïau yn darparu ar gyfer hyn trwy ganiatáu i gwmnïau ddefnyddio eu helw i dalu difidendau digyfyngiad, trwy roi hawliau llawn i gyfranddalwyr dros asedau’r fenter, a thrwy ganiatáu i gyfranddalwyr werthu neu drosglwyddo eu cyfranddaliadau i drydydd parti am bris sy’n dderbyniol i’r ddau.

Mae mentrau cymdeithasol yn cael eu cymell gan amcanion cymdeithasol a diben cymdeithasol. I fentrau cymdeithasol sydd wedi’u cofrestru fel cymdeithasau, mae’r diben cymdeithasol hwn naill ai er budd yr aelodau mewn cymdeithas gydweithredol go iawn, er budd y gymuned ehangach mewn cymdeithas budd cymunedol, neu er budd y cyhoedd a diben elusennol mewn cymdeithas budd cymunedol elusennol. Mae’r gwahaniaethau hyn mewn cymhelliad buddsoddwyr wedi’u hymgorffori mewn cyfraith cymdeithasau trwy gyfrwng terfynau ar yr adenillion ariannol ar fuddsoddiad, cyfyngiadau cloi asedau ar y cwmpas ar gyfer enillion cyfalaf, a therfynau ar faint o gyfalaf y gall unigolyn ei fuddsoddi. Ymdrinnir â’r holl faterion hyn yn fanylach isod. 

Y prif gymhelliad ar gyfer prynu cyfranddaliadau mewn cymdeithas yw cefnogi diben ac amcanion cymdeithasol y fenter. Mae cymhelliad ariannol yn fater eilaidd ar ei orau, ac mae’n fwy priodol ystyried unrhyw adenillion ar gyfalaf fel digollediad yn hytrach na gwobr am gymryd risg.

Oherwydd y gwahaniaethau hyn mewn cymhelliad buddsoddwyr, mae cymdeithasau fel arfer wedi’u heithrio o reoliadau hyrwyddo ariannol wrth hyrwyddo gwerthu cyfalaf cyfranddaliadau i’r cyhoedd (gweler Adran 7).  

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop