2.1.3 Cymdeithasau budd cymunedol

Diben cymdeithas budd cymunedol yw gwasanaethu buddiannau ehangach y gymuned, yn wahanol i gymdeithasau cydweithredol sy’n gwasanaethu buddiannau aelodau. Mae Deddf 2014 yn mynnu bod cymdeithas budd cymunedol yn “cynnal busnes, diwydiant neu fasnach” sydd “yn cael ei weithredu/gweithredu, neu y bwriedir ei weithredu/gweithredu er budd y gymuned”. Ond nid yw’r Ddeddf yn rhoi diffiniad na disgrifiad manylach o beth yw cymdeithas budd cymunedol, gan greu dibyniaeth ar ganllawiau cofrestru’r FCA. Mae’r FCA yn canolbwyntio ar bedair prif nodwedd cymdeithas budd cymunedol:

Diben: Yn ôl yr FCA, “rhaid i fusnes cymdeithas budd cymunedol gael ei gynnal yn gyfan gwbl er budd y gymuned.” Ni chaniateir unrhyw ddibenion amgen nac eilaidd, gan gynnwys unrhyw rai a allai roi budd ffafriol i’r aelodau. 

Aelodaeth: Yn yr un modd â phob cymdeithas, disgwylir i gymdeithasau budd cymunedol fod ag aelodau sy’n dal cyfranddaliadau. Mae’r FCA yn disgwyl i gymdeithasau budd cymunedol gael eu cynnal ar sail ddemocrataidd un aelod, un bleidlais.

Cymhwyso elw: Mae’n rhaid i unrhyw elw a wneir gan gymdeithas budd cymunedol gael ei ddefnyddio er budd y gymuned. Yn wahanol i gymdeithas gydweithredol, ni ellir dosbarthu’r elw i aelodau cymdeithas budd cymunedol. Mae llog ar gyfalaf cyfranddaliadau yn draul weithredu a dylai fod yn ddarostyngedig i gyfradd uchaf wedi’i datgan (gweler Adran 6 am fwy o fanylion).

Defnyddio asedau: Mae’n rhaid i gymdeithasau budd cymunedol ddefnyddio eu hasedau er budd y gymuned yn unig. Os caiff cymdeithas budd cymunedol ei gwerthu, ei throsi, neu ei chyfuno ag endid cyfreithiol arall, mae’n rhaid i’w hasedau barhau i gael eu defnyddio er budd y gymuned ac ni cheir eu dosbarthu i aelodau. Gellir atgyfnerthu’r clo hwn ar asedau cymdeithas budd cymunedol trwy fabwysiadu’r geiriad rhagnodedig ar gyfer clo asedau statudol (gweler Adran 2.4).

Mae canllawiau cofrestru’r FCA yn cydnabod y gallai cymdeithas budd cymunedol ddiffinio’r gymuned y mae’n ei gwasanaethu, ond ni ddylai hyn atal y budd i’r gymuned yn gyffredinol; mewn geiriau eraill, ni ddylai’r budd cymunedol gael ei gyfyngu i aelodau yn unig. Nid yw’r FCA yn rhoi arweiniad ynglŷn â phwy all fod yn aelod o gymdeithas budd cymunedol. Yng nghyd-destun cyfranddaliadau cymunedol, tybir bod aelodaeth ar agor i unrhyw unigolyn sy’n cefnogi diben y gymdeithas, heb y gwahaniaeth a geir mewn cymdeithasau cydweithredol rhwng aelodau sy’n ddefnyddwyr ac aelodau nad ydynt yn ddefnyddwyr. 

Os oes gennych unrhyw gwestiwn neu awgrymiad am wybodaeth newydd yr hoffech ei gael yn y Llawlyfr, cysylltwch â'r tîm trwy e-bost ar communityshares@uk.coop