Strwythurau Cyfreithiol a Chodi Cyfalaf

20th April 2018

Mathau gwahanol o gyfalaf

Mae angen cyfalaf ar bob menter gymdeithasol fel bod digon o arian ganddynt i dalu biliau dydd i ddydd (cyfalaf gweithio), prynu ac adnewyddu offer, prynu eiddo neu dalu am offer, staff a stoc i’w galluogi i ehangu.

Mae sawl math o gyfalaf yn cael eu defnyddio yn y sector mentrau cymdeithasol. Dyma’r mwyaf cyffredin:-

Grantiau – nid oes angen eu talu’n ôl, ond byddant ar gyfer pethau penodol fel arfer. Gall hyn fod yn anodd os bydd angen cyfalaf ar y sefydliad ar gyfer sawl elfen (staff, offer a stoc, dyweder), oherwydd gall fod angen grantiau gwahanol ar bob un, gydag amodau grant gwahanol. Gall prosesu grantiau gymryd llawer o amser ac mae’n bosibl mai dim ond mathau penodol o sefydliadau fydd yn gymwys.

Mae mwy a mwy o gystadleuaeth am grantiau ac, yn aml, mae iddynt reoliadau monitro a gwerthuso llym sy’n golygu y gallai cenhadaeth sefydliad ddechrau colli’i thrywydd, gyda’r sefydliad yn methu adweithio i newidiadau yn anghenion y bobl a’r cymunedau y mae’n eu gwasanaethu. Yn ogystal, nid yw cyllid grant bob amser yn cyd-fynd yn dda â chynlluniau sy’n masnachu’n bennaf fel rhan o’u budd/cyflawni cymunedol a, hefyd, bach iawn o gyllidwyr sy’n bodoli a fyddai’n cefnogi hyn.

Cyllido torfol - dyma roddion nad oes angen eu had-dalu ac, fel arfer, gellir eu defnyddio at unrhyw ddiben ar ôl eu sicrhau. Mae’n manteisio ar arian newydd gan gefnogwyr posibl y prosiect. Fel arfer, mae rhoddion trwy gyllido torfol ond yn llwyddiannus ar gyfer symiau o dan £15,000. Gall benthyciadau neu gyfranddaliadau trwy gyllido torfol godi symiau uwch o lawer.

Benthyciadau - mae angen eu talu’n ôl gyda llog ond, fel arfer, gellir eu defnyddio at unrhyw ddiben ar ôl eu sicrhau. Fel arfer, mae mathau traddodiadol o gyllid benthyciadau yn gofyn am sicrwydd (nad yw bob amser ar gael gan fentrau cymdeithasol) ond bu twf enfawr mewn cronfeydd buddsoddi cymdeithasol dros y degawd diwethaf. Mae gan y sector buddsoddi cymdeithasol lawer iawn o arian i’w fenthyg, ond nid oes digon o alw.

Er bod buddsoddwyr cymdeithasol yn fwy sympathetig na benthycwyr traddodiadol, mae llai o hyblygrwydd o hyd na thaliadau llog/difidend, y mae’r sefydliad ei hun yn cytuno arnynt mewn Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol, yn dibynnu ar ei berfformiad.

Bondiau/Stoc Benthyg – cyfalaf tymor estynedig hirdymor, y gellir ei drosglwyddo (bondiau) neu beidio (stoc benthyg). Yn y sector mentrau cymdeithasol, mae llog/difidend ar gyfranddaliadau yn isel fel arfer. Mae taliadau llog yn unig am gyfnod y bond/stoc benthyg, sy’n helpu gyda llif arian, yna rhaid ad-dalu’r swm cyfan adeg cwblhau’r tymor, sy’n creu problem llif arian. Fel arfer, gellir eu defnyddio at unrhyw ddiben ar ôl eu sicrhau. Nid yw’n rhoi i’r cefnogwyr unrhyw hawliau perchenogaeth na phleidleisio yn y fenter gymdeithasol.

Ecwiti (cyfranddaliadau) - cyfalaf tymor estynedig hirdymor, y gellir ei drosglwyddo (ac y gellir ei gynnal, yn yr achos hwnnw) neu ei dynnu’n ôl (ac y gellir ei amnewid, yn yr achos hwnnw). Yn y sector mentrau cymdeithasol, mae llog/difidend ar gyfranddaliadau yn isel fel arfer. Gellir ei ddefnyddio at unrhyw ddiben ar ôl eu sicrhau, fel arfer. Mae cyfranddaliadau yn rhoi i’r cefnogwyr hawliau perchenogaeth a phleidleisio yn y fenter gymdeithasol.

Cyfranddaliadau Cymunedol (ecwiti) - yn draddodiadol, mae ecwiti wedi dod o fuddsoddwyr allanol sy’n berchen ar y busnes ar sail un gyfran, un bleidlais, maent yn berchen ar holl gyfoeth y busnes rhyngddynt a gallant gymryd cymaint o elw o’r busnes ag y gwelant yn addas. Daw ecwiti cymunedol o’r gymuned sy’n cael budd o’r busnes, mae wedi’i seilio ar un aelod un bleidlais, mae’n creu ased sy’n tyfu - y mae’r gymuned yn berchen arno - gan nad yw’r cyfranddaliadau yn cynyddu mewn gwerth, ac mae cyfyngiad ar faint o elw sy’n gallu cael ei gymryd o’r busnes.

Cymhariaeth o fanteision ac anfanteision bod yn gymdeithas, o safbwynt codi cyfalaf ac, yn benodol, cyfranddaliadau cymunedol, o gymharu â’r holl strwythurau eraill sydd wedi’u rhestru uchod:-

  • Cwmni cyfyngedig trwy warant – rhai grantiau, cyllido torfol, rhai benthyciadau
  • Sefydliad Corfforedig Elusennol – grantiau, cyllido torfol. Gall benthyciadau achosi anawsterau oherwydd ei bod hi’n hawdd i’r Comisiwn Elusennau eu diddymu
  • Cwmni Elusennol Cyfyngedig trwy Warant – pob math o grant, cyllido torfol, benthyciadau (ond wedi’i reoleiddio’n sylweddol)
  • Cwmnïau Buddiannau Cymunedol - llawer o grantiau, cyllido torfol, benthyciadau, ecwiti ar ffurf cyfalaf cyfranddaliadau (ond ni ellir eu gwerthu i’r cyhoedd)
  • Cymdeithasau – rhai grantiau, cyllido torfol, benthyciadau, ecwiti cymunedol

Asedau wedi’u cloi

Mae cloi asedau yn gymal cyfreithiol sy’n atal asedau corff y mae ei asedau wedi’u cloi rhag cael eu dosbarthu er budd preifat yn hytrach nag at ddibenion cymunedol y corff y mae ei asedau wedi’u cloi.

Mae asedau wedi’u cloi yn berthnasol i asedau net y sefydliad (nid unrhyw ddarn penodol o eiddo). Felly, nid yw cloi asedau yn atal y sefydliad rhag prynu na gwerthu eiddo na sicrhau benthyciad neu forgais ar ei asedau. Ond, ar ôl diddymiad solfent sefydliad ar ôl ad-dalu’r holl ddyledion, benthyciadau neu gyfranddaliadau, rhaid i unrhyw asedau sy’n weddill gael eu trosglwyddo i gorff y mae ei asedau wedi’u cloi.

Mae tri math o gorff ag asedau wedi’u cloi: pob math o elusen, Cwmnïau Buddiannau Cymunedol a Chymdeithasau Budd Cymunedol (pan fydd cloi asedau yn opsiwn).

Manteision bod yn gorff ag asedau wedi’u cloi yw ei fod yn eich brandio’n glir yn gorff â diben cymunedol. Mae mabwysiadu clo na ellir ei dorri ar asedau’r sefydliad er budd cymunedol yn dangos yn glir i gyllidwyr a’r gymuned fod y sefydliad yn bodoli er budd cymunedol. Ac, wrth gwrs, mae cloi asedau yn sicrhau y bydd asedau’r sefydliad bob amser yn cael eu defnyddio er budd cymunedol.

Prif anfantais cloi asedau corff yw na ellir dosbarthu’r asedau ymhlith aelodau os caiff y corff ei ddirwyn i ben. Oherwydd na ellir torri’r datgloi’r asedau yn gyfreithiol, mae’n cyfyngu ar y gallu i drosi ffurfiau cyfreithiol cyrff i ffurfiau eraill o gyrff ag asedau wedi’u cloi. I Gymdeithasau, un o ganlyniadau cryfder cymalau cloi asedau yw na all Cymdeithas Budd Cymunedol anelusennol, â’i asedau wedi’u cloi, ddiwygio’i Reolau i fod yn Gymdeithas Budd Cymunedol elusennol, oherwydd byddai hyn yn golygu diwygio’r cymalau cloi asedau. Yn olaf, mae cloi asedau yn atal y sefydliad rhag dosbarthu i gorff nad yw ei asedau wedi’u cloi, dim ots pa mor deilwng y mae.

PDF icon Lawrlwythwch (501.58 KB)